08-03-11

Denken Doorzien

Een oude liefde roest niet.Daarom is het voor een gediplomeerd filosoof altijd interessant om nog eens terug te grijpen naar de wijsbegeerte waar aan ik tijdens mijn studie destijds zoveel plezier aan beleefde.Ik was dan ook aangenaam verrast om in de collectie van de bib van Borgloon de reeks 'Denken Doorzien' aan te treffen.Weinig bibliotheken die aan dit onderwerp aandacht besteden,laat staan dat ze dvd-materiaal ervan aankopen.Nu het moet gezegd worden:de dvd-collectie van de bib in Borgloon is sowieso al uitstekend.Voor zo'n relatief kleine bibliotheek is er een enorm aanbod aan cinefiele films,filmklassiekers,de betere tv-reeksen(waarvan zeer veel van HBO zoals 'In Treatment' en 'John Adams'),spraakmakende documentaires en veel dvd's over geschiedenis zoals bijv over de Amerikaanse burgeroorlog.

De volledige vierdelige reeks 'Denken doorzien' is er beschikbaar.Het is een samenwerkingsproject tussen de educatieve zender Teleac en het Nederlandse Filosofiemagazine.Het is opgedeeld in vier categorieën :'Wat is de mens?','Wat kunnen we weten?','Wat moeten we doen?' en 'Hoop,geloof en schoonheid'.Van het eerste deel vond ik vooral aflevering 1 interessant waar je een uiteenzetting kreeg over Plato's en Aristoteles visie op de mens en de verdere evolutie in de Middeleeuwen.De andere afleveringen waren minder relevant.

Van het deel over ethiek zijn er meerdere goede alfeveringen waarin belangrijke stromingen aan bod komen die gekoppeld worden aan een hedendaagse thematiek.Zo krijg je een bevattelijke samenvatting van het utilitarisme van Bentham en Mill, een hele aflevering gewijd aan Kant en een interessant stuk over de deugdenethiek van Aristoteles.Tevens komen Hobbes en Locke met hun sociale contracttheorieeën aan bod.Dan zitten we wel niet meer op het terrein van de ethiek maar van de politieke filosofie.De twee andere dvd's moet ik nog bekijken.

Deze reeks is een uiterst verdienstelijke poging om een voor vele mensen abstracte en wereldvreemde discpline als wijsbegeerte toegankelijk te maken.Korte gebalde afleveringen van een half uur met een mix van geschiedenis van de wijsbegeerte en interviews met hedendaagse filosofen maken het geheel tot een verteerbare brok.Ideaal ook om studenten uit het middelbaar onderwijs vertrouwd te maken met deze wonderbaarlijke vorm van denken.








10:49 Gepost door Geert Bollen in filosofie | Permalink | Commentaren (0) |  Facebook |

09-08-10

Fundamentele wijsbegeerte

fw_b.jpgDit boek is een standaardwerk voor docenten en leraren die filosofie geven of in hun lessen willen verwerken.Een omvangrijk werk van meer dan 500 bladzijden waarin de auteurs zeer systematisch en exhaustief te werk gaan. Het is thematisch opgebouwd volgens de triade van Kant's kritiek:wat kan ik kennnen?-wat moet ik doen?-wat mag ik hopen?.De auteurs voegen er nog een vierde element aan toe en dat is meteen ook het vertrekpunt van het boek:'wat is de mens.Elk van die vier thema's wordt chronologisch opgedeeld volgens het stramien Oudheid-Middeleeuwen-Moderne tijd-Hedendaagse tijd.De belangrijkste filosofen uit elk van die epoches komen aan bod.Het ultieme lesboek!

22:31 Gepost door Geert Bollen in filosofie | Permalink | Commentaren (0) |  Facebook |

30-07-10

Nietzsche:Rüdiger Safranski

9789046702871_1.jpgDit boek ligt al een hele poos onaangeroerd in mijn boekenkast en regelmatig bekruipt mij het gevoel dit boek ter hand te nemen.Het is een pil van een boek(379 pagina's) dat je best met mondjesmaat tot je neemt.Safranski is heel ambitieus in zijn opzet en misschien is dit wel de ultieme Nietzschebiografie in het Nederlands verschenen.Ambitieus in die zin dat hij in één boek een overzicht wil geven van heel het denken van Nietzsche. Hij schetst de genealogie van zijn oeuvre en stelselmatig voegt hij elementen toe.Dit is geen sinecure omdat hij tientallen boeken schreef en zijn denken aan evolutie onderhevig was.Safranski weet dit op meesterlijke wijze weer te geven.De kracht van het boek schuilt tevens in het feit hij de geest van Nietzsche zeer goed  oproept door de mix  van biografische elementen,tekstpassages en kernbegrippen.Een klein punt van kritiek:Safranski's schrijfstijl is wat bombastisch en zwaar op de hand.Op die manier toont hij zich schatplichtig aan Nietzsche.

De eerste vier hoofdstukken heb ik achter de kiezen.Nietzsche ontwikkelt zich eerst als een uitmuntend klassiek filoloog.De kennismaking met Wagner en Schopenhauer echter doen in hem het verlangen aanwakkeren om de filosofische tour op te gaan.Nietzsche grijpt daarbij terug naar de Griekse wereld die hij als een ideaaltype voor onze maatschappij ziet.Reeds enkele centrale inzichten die zich nog in prematuur stadium bevinden komen aan de bod.Het apollinische en het dyonisische, het verheven statuut van de kunst,de afkeer van Nietzsche tegenover de massamens en democratie,de wil tot macht.


12:24 Gepost door Geert Bollen in filosofie | Permalink | Commentaren (0) |  Facebook |

27-07-10

Geweld:Slavoj Zizek

9789085067498_1.jpgHeuglijk nieuws toen ik abrupt uit mijn slaap ontwaakte door de postbode aan de deurbel want dit boek zat bij de post.Dit boek bevat een aantal essays waar Zizek zijn licht laat schijnen over de moderne maatschappij in al haar facetten.Wie niet vertrouwd is met het oeuvre van deze grootmeester raad ik dit boek aan of andere essays zoal 'Pleidooi voor intolerantie'.Dit boek bevat iets meer toegankelijke essays en zijn stijl is ook geëvolueerd naar meer compact en helder. Vergis je niet, Zizek lezen vergt heel wat concentratie door de haast geniale en duizelingwekkende snelheid van redeneren en de sublieme wijze waarop hij moeilijke filosofische begrippen en inzichten van Hegel,Lacan, Freud, Marx en zovele anderen met mekaar verbindt.

Aan Zizek raak je verslingerd.Zijn heel eigen werkwijze maakt hem een moderne 'meester van het wantrouwen' in het spoor van Nietzsche,Freud en Marx.Zoek de verborgen mechanismen achter de werkelijkheid die de meer oppervlakkig laag schragen en voeden.Uitgangpunt in heel zijn boek is dat er verborgen gewelddadige dimensies aan het werk zijn in onze maatschappij.Hij spreekt van de triade subjectief,symbolisch en systemisch geweld.Zijn missie is om die obsceen werkzame krachten bloot te leggen.

In zijn eerste essay neemt hij de kapitalistische consumptiemaatschappij kritisch onder de loep.De liberaal-communistische ideologie met als uithangbord boegbeelden als Bill Gates laat ons geloven dat het kapitalistisch systeem onze vrijheid ondersteunt en dat ze het werkelijk goed voor heeft met de wereld.Liberaal-communistisch lijkt een interne contradicite maar is het niet.De filantropische missie van Bill Gates die veel geld wegschenkt aan goede doelen toont volgens Zizek niet het ware gelaat van het alles verwoestende systemisch geweld van het kapitalisme.Het is een pseudo-communistisch masker dat de gruwel verbergt.De heersende ideologie wil ons laten geloven dat onze cyberwereld ons allen gelijk maakt en wereldwijd democratie bewerkstelligt.Het centrum van de macht ligt in de handen van het volk doordat kennis nu voor iedereen toegankelijk is.Niets is minder waar, het verhult gewoon dat we opgesloten zitten in onze eigen virtuele wereld en dient als afleidingsmanoeuver van de werkelijke machthebbers:die kleine groep van miljardairs en wereldleiders die de touwtjes strak in handen houden.

 

Het tweede essay behandelt onze problematische verhouding tot de Ander die gestalte krijgt in onze concrete medemens of het nu een buur is of iemand ver weg.In onze westerse tolerante omgang met de Ander wordt een authentieke relatie met de Ander in de kiem gesmoord.De Ander interesseert ons maar in die mate dat hij een 'ver-van-ons-bed-show' is en onze identeit niet bedreigt.Het is makkelijker om solidair te zijn met een slachtoffer van een natuurramp in een exotisch land dan onze naaste buurman lief te hebben.Waarom?Omdat het excessief verlangen van de Ander in wezen een bedreiging voor ons is.In ons schuilt er immers een verlangen dat vreemd is voor onszelf en waar we geen greep op krijgen.Extimiteit wordt dat genoemd in Lacaniaanse kringen.Talloze strategieën zijn gangbaar om dat te omzeilen. Zizek is in zijn kritiek genadeloos voor de westerse zogeheten tolerante houding.Onze maatschappij vertoont een merkwaardige paradox.De pornoficatie van ons intiem leven:alles moet getoond kunnen worden en anderzijds de angst om met onze extieme kern om te gaan in onszelf en de ander.


12:12 Gepost door Geert Bollen in filosofie | Permalink | Commentaren (0) |  Facebook |

22-07-10

Liefde in tijden van eenzaamheid

9789033458866.jpgDit boek is geschreven door één van de autoriteiten op het vlak van de psychoanalyse van Freud en Lacan.Het is uiterst lezenswaardig om verschillende redenen.Voor wie nog geen notie heeft van de kernbegrippen in de psychoanalyse is het een uitstekende kennismaking.In een toegankelijke stijl verwoordt hij de belangrijke begrippen als drift,verlangen,Oedipuscomplex enz..Het boek legt tevens de pijnpunten bloot van onze hedendaagse beleving van seksualiteit en relaties.Ook op andere maatschappelijke terreinen past de auteur het begrippenapparaat van Freud en Lacan toe.Agressie bij de jeugd,pornografie.Het geheel stoffeert hij met vele voorbeelden.De meer academische geschoolde lezer zal zich zeker ook in het boek kunnen vinden. Het levert veel stof tot nadenken op. Met een aan perfectie grenzende precisie ontrafelt hij als geen ander de kwalen van onze moderne consumptiemaatschappij.

23:38 Gepost door Geert Bollen in filosofie | Permalink | Commentaren (0) |  Facebook |

Als in een donkere spiegel:de kunst in de moderne filosofie

 

9058750574.JPG.jpg

 

Dit boek uit 2002 nog eens uit mijn boekenkast ter hand genomen.De hoofdstukken over de kunstfilosofie van Immanuel Kant en Friedrich Nietschze herlezen.In vergelijking met het vorige boek 'Politicide' dat ik in een vorige post besprak vergde dit toch wat meer concentratie.De Kritik der Urteilskraft van Kant is geen gewone kost.Toch wordt het helder als je dit leest en dat is de verdienste van Frank Vande Veire.Het artikel over 'de filosoof met de hamer' is briljant .Hij schetst op eminente wijze de evolutie in het denken van Nietzsche.De auteur kwam ik op het spoor door een reeks filosofische artikels in  ' De Witte Raaf'.Dit is leesvoer voor academisch geschoolde lezers met een passie voor kunst en filosofie.


17:32 Gepost door Geert Bollen in filosofie | Permalink | Commentaren (0) |  Facebook |

Politicide:de moord op de politiek in de Franse filosofie

Dit boek is er het levend bewijs van dat filosofie geen muffe en wereldvreemde discipline hoeft te zijn.Het is geen sinecure om een bevattelijk en toegankelijk boek te schrijven over deze materie.De auteur is daar wonderwel in geslaagd.Het is dansen op een slappe koord.Enerzijds bestaat er het gevaar om te vulgariseren en anderzijds het gevaar om een boek te schrijven dat alleen door ingewijden kan gelezen worden. Hij omzeilt beide klippen en meer zelfs het boek slaat aan.

In een uiterst heldere schrijfstijl leidt de auteur ons rond in het leven en het oeuvre van de belangrijkste na-oorlogse Franse filosofen. Belangrijke namen als Sartre,Camus,Foucault,Deleuze,Lyotard,Lefort passeren de revue.Hij schetst een beeld van hoe deze filosofen in opeenvolgende generaties hun preoccupatie met de politiek gedacht en gearticuleerd hebben.

 

MiddelaarPoliticide.jpg

 


16:59 Gepost door Geert Bollen in filosofie | Permalink | Commentaren (0) | Tags: voer sleutelwoorden in |  Facebook |

08-07-10

Pleidooi voor intolerantie

decoration

 

Deze Sloveense filosoof heeft een heel eigen kijk op de maatschappij en probeert het complexe denken van Jacaques Lacan te vertalen naar hedendaagse maatschappelijke themata.Zijn stijl is virtuoos en zijn inzichten verrrassend.Om Zizek te begrijpen kan je beter wat inleidende boeken over Lacan lezen want hij speelt met deze begrippen.Soms wodt je gewoon duizelig van wat hij schrijft en zijn aparte stijl maakt dat je heel goed bij de les moet blijven.Maar hij is een auteur die je zeker moet ontdekken,je leven zal niet meer hetzelfde zijn.

In dit boek neemt hij het kapitalisme en de multiculturele maatschappij op de korrel.Beide zijn op ingenieuze wijze met elkaar verweven en houden mekaar in stand.Zizek ontrafelt dit haast op een geniale manier.Hij pleit voor een radicale ommezwaai in ons denken dat ons bevrijdt van de kapitalistische ketenen.

11:30 Gepost door Geert Bollen in filosofie | Permalink | Commentaren (0) |  Facebook |

Wij modernen

decoration

 

De auteur van dit boek schrijft op een heldere en toegankelijke wijze over centrale kwesties in de filosofie van Jacques Lacan,Slavoj Zizek,Georges Bataille e.a.Ideaal voor een eerste kennismaking voor wie nog geen notie heeft van deze moeilijke auteurs.

Samenvatting:


De essays die hier zijn verzameld, gaan alle op hun manier op zoek naar wat het betekent dat wij, modernen, 'subject' zijn geworden. Voor de moderniteit, in de christelijke middeleeuwen, was God het 'subjectum', dit wil zeggen de 'drager' waarin de mens zichzelf en zijn wereld gegrondvest wist. Met de moderniteit heeft de mens die rol van 'drager' en 'subject' overgenomen : de plaats waarin hij zichzelf en zijn wereld gegrond kon weten, was voortaan enkel en alleen nog zijn eigen eindige 'zelf'. De essays die Marc De Kesel hier bijeenbrengt, stellen op diverse manieren de vraag naar wat het wil zeggen dat de plaats waar wij, modernen, onszelf treffen, niet langer de plaats is waar een God ons zou hebben geschapen en evenmin de plaats waar wij zonder meer bij onszelf aanwezig zouden zijn (en onze drager, ons eigen 'subjectum' zou zijn). Aan de hand van een aantal hedendaagse (Lacaniaanse, Bataillaanse en andere) denkschema's tracht hij aan te tonen hoe die plaats ons wezenlijk vreemd blijft, omdat wij drager-subject zijn geworden van iets dat ons in laatste instantie blijft ontsnappen; alleen moet dat 'transcendente' niet langer in een of andere verre God worden gezocht, maar in de banale woordenstroom waar ons dagelijks bestaan op drijft. De Kesels essays gaan vaak rechtstreeks in op concrete situaties, wat ze dwingt hun gedachtengang dicht bij de realiteit te houden. Dit kan een denken dat onze filosofische traditie niet schuwt, alleen maar ten goede komen.

bron:uitgeverij Peeters


10:44 Gepost door Geert Bollen in filosofie | Permalink | Commentaren (0) |  Facebook |

06-07-10

Slavoj Zizek

decoration

 

Momenteel lees ik dit boek

Zižek is een Sloveense filosoof die inmiddels wereldwijd een vooraanstaande plaats inneemt in het filosofische, politieke en culturele debat en bekend is om zijn uitdagende ideeën over tal van onderwerpen, waaronder globalisering, cyberspace, populaire cultuur, film en muziek. Zijn werk geeft vaak aanleiding tot heftige discussies omdat het de lezer voortdurend noodzaakt om zijn gedachten over deze en dergelijke thema's te herzien of in een ander licht te bezien. In deze gesprekken met Glyn Daly gaat Žižek in op thema's als het doel van de filosofie, de betekenis van de psychoanalyse, de films van Stanley Kubrick, het idee van genieten, De Sade, fascisme enz.

Het boek is een ideale inleiding tot het werk van Žižek, waaruit men de man en zijn specifieke humor leert kennen. Tegelijkertijd biedt het zodanig nieuwe gegevens en perspectieven, dat het zeker ook een eye-opener kan zijn voor de reeds gevorderde Žižek-lezer.

'Slavoj Žižek heeft aan de filosofie haar ziel teruggegeven.' (Vincent Deary in Times Literary Supplement)
'Žižek, de reus van Ljubljana... leverde ons de hoogste intellectuele prestatie sinds "Anti-Oedipus".' (Edward Ball in Voice Literary Supplement)

Slavoj Žižek (1949) is hoogleraar in de filosofie aan de universiteit van Ljubljana, Slovenië. Hij vervulde gasthoogleraarschappen aan tal van Amerikaanse en Franse universiteiten en is een veelgevraagd spreker op internationale congressen en symposia over filosofische, psychoanalytische en cultuurkritische thema's. Gedurende de jaren '80 van de vorige eeuw was Žižek politiek actief in de democratische beweging in Slovenië en in 1990 was hij enige tijd presidentskandidaat. Sindsdien maakt hij furore als een van de meest onorthodoxe en invloedrijke cultuurcritici ter wereld. In het Nederlands verscheen van hem o.m. Het subject en zijn onbehagen (2000) en Pleidooi voor intolerantie(2000).

Glyn Daly doceert politieke wetenschappen aan de universiteit van Northampton. Dit najaar verschijnt bij Sage Publishers zijn Žižek-studie: Žižek: Ideology, the Real and the Subject.

 

bron:uitgeverij Klement

13:47 Gepost door Geert Bollen in filosofie | Permalink | Commentaren (0) |  Facebook |

05-07-10

Jurgen Habermas wordt 80

Deze éminence grise van de politieke filosofie werd vorig jaar 80,tijd voor een interessante terugblik. Ik herinner me nog levendig wanneer ik voor het eerst in aanraking kwam met het gedachtegoed van deze filosoof.In 1994 kregen we les van ene professor Rob Devos.Onder meer zijn cursus wetenschapsfilosofie heeft mij dermate geprikkeld dat ik besloot een opleiding tot filosoof te volgen.

In de cursus kwam de 'Herrschatfsfreie Kommunikation'aan bod, een centraal begrip bij Habermas.Hij schetste een utopisch ideaaltype waaraan de publieke democratische besluitvorming moet voldoen. Utopisch want het politieke toneel is nu eenmaal geen machtsvrij vacuüm.Integendeel het is bij uitstek een vrijplaats voor machtsgeile parvenus.

Interessant is de parallel met het concept 'veil of ignorance' uit ' A theory of justice' van John Rawls.De hypothese van een machvrije besluitvorming.  Er is een interessante parallel trekken met John Rawls concept van ‘veil of ignorance’ uit A theory of Justice’, een hypothese van machtsvrije communicatie.

In de cursus' Rechtsfilsosofie hebben we dan uitgebreid die voorwaarden voor ideale communicatie bestudeerd.Boeiend, maar Habermas is één van de laatste representanten van het moderne denken die nog gelooft in grote idealen.Dit soort denken is terecht bekritiseerd door de postmoderne filosofen

14:26 Gepost door Geert Bollen in filosofie | Permalink | Commentaren (0) |  Facebook |

04-06-10

Sideraal Amerika

Schitterend boek van reeds overleden Franse postmoderne filosoof Jean Baudrillard vol polemische essays over de Amerikaanse maatschappij, geschreven in een prachtige stijl.

14:07 Gepost door Geert Bollen in filosofie | Permalink | Commentaren (0) |  Facebook |

24-05-10

Jurgen Habermas wordt 80

Ik herinner me nog levendig wanneer ik voor het eerst in aanraking kwam met het gedachtegoed van deze filosoof.In 1994 kregen we les van ene professor Rob Devos.Onder meer die cursus wetenschapsfilosofie heeft mij dermate geprikkeld dat ik besloot een opleiding tot filosoof te volgen.In de cursus kwam inderdaad de 'Herrschatfsfreie Kommunikation'aan bod.Eigenlijk schetste Habermas een ideaaltype waaraan de publieke democratische besluitvorming moet voldoen, maar dat is een utopie.Het politieke toneel is nu eenmaal geen machtsvrij vacuüm.

Interessant is de parallel met het concept 'veil of ignorance' uit ' A theory of justice' van John Rawls.De hypothese van een machvrije besluitvorming. Zo kan je ook een parallel trekken met John Rawls concept van ‘veil of ignorance’ uit A theory of Justice’, een hypothese van machtsvrije communicatie.

In de cursus' Rechtsfilsosofie hebben we dan uitgebreid die voorwaarden voor ideale communicatie bestudeerd.Boeiend, maar Habermas is één van de laatste representanten van het moderne denken die nog gelooft in grote idealen.Dit soort denken is terecht bekritiseerd door de postmoderne filosofen

00:43 Gepost door Geert Bollen in filosofie | Permalink | Commentaren (0) |  Facebook |